Σε κόμβο Logistics μπορεί να μετατραπεί η Ελλάδα, εκμεταλλευόμενη τα νέα δεδομένα που έχουν διαμορφώσει στην εφοδιαστική αλυσίδα ο πόλεμος στην Ουκρανία και η σύγκρουση στη Λωρίδα της Γάζας. Στην εκτίμηση αυτή κατέληξαν οι ομιλητές που συμμετείχαν σε συζήτηση στο πλαίσιο του πρώτου διεθνούς συνεδρίου, Southeast Europe Connectivity Forum (SECF), το οποίο πραγματοποιείται από 31 Οκτωβρίου έως 1 Νοεμβρίου 2023 στη Θεσσαλονίκη υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, της Ελληνικής Εταιρείας Logistics και του Συνδέσμου Εξαγωγέων Ελλάδος.
Ο Luis Blancas, Senior Transport and Logistics Specialist for Europe and Central Asia της Παγκόσμιας Τράπεζας (World Bank), ανέφερε πως η Παγκόσμια Τράπεζα έχει δεσμευτεί να βελτιώσει τη συνδεσιμότητα στην Ευρώπη, ακόμα και στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων που δεν είναι μέλη της ΕΕ. Όπως είπε, στην περίοδο μετά την πανδημία, διάστημα κατά το οποίο η εφοδιαστική αλυσίδα βίωσε τεράστιες αναταραχές, οι μεταφορείς αναθεωρούν τον σχεδιασμό των logistics, η καρδιά του οποίου είναι η Κεντρική Ευρώπη και το μερίδιό του όχι αναλογικό. Τόνισε πως αυτή τη στιγμή υπάρχει μία ενδοχώρα που μπορεί να εξυπηρετηθεί εναλλακτικά και μία τεράστια αγορά της τάξης των 8 εκατ. TEU –11 φορές το μέγεθος της Ελλάδας– που μπορεί να περάσει μέσα από τα λιμάνια του Πειραιά ή της Θεσσαλονίκης, υπό την προϋπόθεση να γίνουν επενδύσεις σε σιδηροδρόμους.
«Αν θέλουμε να μπούμε σε αυτήν την αγορά, πρέπει να μπούμε στις σιδηροδρομικές επενδύσεις. Είναι ευκαιρία για την Ελλάδα και για τα μέλη του άξονα αυτού. Η Ελλάδα μπορεί να γίνει κέντρο logistics σε παγκόσμιο επίπεδο κι έχει τη δυνατότητα να εξυπηρετεί αγορές της Ευρώπης. Είναι μία ρεαλιστική φιλοδοξία. Δεν έχει επιχειρησιακά κέντρα logistics, αλλά θα αποκτήσει», τόνισε, σημειώνοντας πως έτσι κι αλλιώς μέσω Πειραιά το κόστος των logistics είναι πιο χαμηλό σε σχέση με άλλα μέρη.
Την ίδια άποψη εξέφρασε ο Επικεφαλής του Εθνικού Συμβουλίου Logistics και μέλος του Δ.Σ. του ΤΑΙΠΕΔ, Αθανάσιος Ζηλιασκόπουλος, ο οποίος ανέφερε ότι αυτά τα 8 εκατ. TEU που φτάνουν στην Ευρώπη σε χώρες όπως η Γερμανία, το Βέλγιο και η Δανία, εξυπηρετούνται από ελληνικά λιμάνια σε ποσοστό μόλις 0,1%. «Μπορεί να ανατραπεί η κατάσταση, αλλά χρειάζονται δράσεις που εμπλέκουν κυβερνήσεις -όχι μόνο την ελληνική αλλά και των βαλκανικών κρατών- και τον ιδιωτικό τομέα και πρέπει να γίνει συντονισμένα», είπε χαρακτηριστικά.
Ο κ. Ζηλιασκόπουλος ανέφερε ότι η εφοδιαστική αλυσίδα είναι σαν το νερό που πάντα βρίσκει τρόπο να υπερκεράσει εμπόδια, οπότε η χώρα θα πρέπει να είναι προετοιμασμένη. «Η αγορά σπάνια θα αφαιρέσει εμπόδια αλλά θα βρει τρόπο να τα παρακάμψει. Αν δεν είσαι αποτελεσματικός στις συνδέσεις των λιμανιών θα βρουν άλλο δρόμο, όπως για παράδειγμα τη Ριέκα. Είναι σπάνιο για μία πολυεθνική που μπορεί να χρησιμοποιήσει μέρος της αγοράς, να πάει στην κυβέρνηση και να πει να το κάνει και θα φέρουμε τα φορτία. Αν δεν έχουν δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν τα λιμάνια μας, θα τα παρακάμψουν. Είναι μια μεγάλη ευκαιρία να αυξήσουμε την παρουσία μας στην αγορά, αλλά θα πρέπει να είμαστε σε θέση να προσεγγίσουμε την αγορά», τόνισε.
Επίσης, ανέφερε πως πρέπει να δημιουργηθούν εναλλακτικοί δρόμοι, αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι ως χώρα βασιζόμαστε στον διάδρομο 10 ενώ υπάρχει και ο 7 που ξεκινά από Θεσσαλονίκη και φτάνει μέχρι τη Ρουμανία, και υπογράμμισε ότι θα πρέπει να ξαναχτιστουν οι υποδομές μέχρι τον Προμαχώνα, να αναβαθμιστούν αυτές του Ορμενίου και του Πύθιου προς Τουρκία, αλλά και από τη Φλώρινα προς τη Βόρεια Μακεδονία, από όπου διακλαδώνεται προς Βορρά και προς Αλβανία.
Φέρνοντας ως παράδειγμα το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης, εξέφρασε τον προβληματισμό για το αν θα υπάρξουν οφέλη για την ελληνική οικονομία, εφόσον η Ελλάδα γίνει hub. «Αν απλώς μπαίνουν εμπορεύματα και φεύγουν αλλού, δεν είμαι σίγουρος ότι αρκεί. Θα πρέπει να κερδίσουμε κάτι παραπάνω από αυτό, οπότε πρέπει να βάλουμε κάτω τα νούμερα», υπογράμμισε.
Τη συζήτηση συντόνισε ο Πρόεδρος του Ινστιτούτου Κυκλικής Οικονομίας και Κλιματικής αλλαγής του EPLO, Γιώργος Κρεμλής, ο οποίος τόνισε πως η συνδεσιμότητα μεταξύ των χωρών θα διασφαλιστεί από διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών, ενέργειας και τηλεπικοινωνιών μέσα από εργαλεία που μπορεί να διαθέσει η Παγκόσμια Τράπεζα και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Τόνισε πως πρέπει να συνδεθούν τα λιμάνια των χωρών της ΝΑ Ευρώπης μέσω της πρωτοβουλίας Sea2Sea, ώστε να δημιουργηθεί μία διαδρομή που θα έχει ανθρωπιστικό και πράσινο χαρακτήρα και ταυτόχρονα θα αξιοποιηθεί για την ανοικοδόμηση Ουκρανίας, κάτι στο οποίο θα συμβάλει και ο αγωγός Αλεξανδρούπολης – Μπουργκάς.
Ειδικά για την Ελλάδα ανέφερε πως μπορεί να αναπτύξει σημαντικό ρόλο, καθώς αποτελεί σημείο εισόδου και εξόδου με στρατηγική γεωπολιτική θέση σε σχέση με την Ανατολική Μεσόγειο, την Ευρώπη και το Σουέζ κι έφερε ως παράδειγμα την Κάρπαθο, η οποία, όπως είπε, έχει δυναμική να εξελιχθεί σε logistics hub.
Χρήστος Στυλιανίδης: Πρέπει να κερδίσουμε το στοίχημα της «πράσινης ναυτιλίας» με νέους χρηματοδοτικούς μηχανισμούς
Η αναζήτηση νέων χρηματοδοτικών μηχανισμών που θα συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων της «πράσινης ναυτιλίας», που σκοπό έχει αφενός την ψηφιοποίηση αλλά κυρίως το μικρότερο ανθρακικό αποτύπωμα στο περιβάλλον, είναι το στοίχημα που πρέπει να κερδίσουμε, ανέφερε σήμερα ο Υπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής Χρήστος Στυλιανίδης στο πλαίσιο του πρώτου διεθνούς συνεδρίου, Southeast Europe Connectivity Forum (SECF), το οποίο πραγματοποιείται στο ξενοδοχείο Makedonia Palace στη Θεσσαλονίκη σήμερα και αύριο, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, της Ελληνικής Εταιρείας Logistics και του Συνδέσμου Εξαγωγέων.
Ο Υπουργός Ναυτιλίας απευθυνόμενος στους συνέδρους της ενότητας για τις «Θαλάσσιες Μεταφορές: Βιωσιμότητα και Απανθρακοποίηση», υπογράμμισε την βούληση και αποφασιστικότητα της ελληνικής κυβέρνησης και ειδικά του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για την επίτευξη των στόχων της ΕΕ, αλλά και ευρύτερα της παγκόσμια ναυτιλιακής κοινότητας για την «πράσινη ναυτιλία». Μάλιστα, υπενθύμισε πως οι ενέργειες για αυτό βασίζονται στον ρεαλισμό και ταυτόχρονα στον ριζοσπαστισμό.
Τα πρωτεία των μεταφορών θα εξακολουθήσουν να κρατούν οι οδικές μεταφορές – Τα περιφερειακά λιμάνια οδηγούν την ανάπτυξη στη Βόρεια Ελλάδα
Οι οδικές μεταφορές και οι προοπτικές ανάπτυξης τους, αλλά και οι διαδικασίες ανάπτυξης περιφερειακών λιμένων βρέθηκαν στο επίκεντρο του διεθνούς συνεδρίου Southeast Europe Connectivity Forum (SECF), που εστίασε στις συνδυασμένες και διατροπικές μεταφορές, το οποίο πραγματοποιείται από 31 Οκτωβρίου έως 1 Νοεμβρίου 2023 στη Θεσσαλονίκη υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, της Ελληνικής Εταιρείας Logistics και του Συνδέσμου Εξαγωγέων Ελλάδος.
Οι οδικές εμπορευματικές μεταφορές θα αυξηθούν και άλλο
Η κα. Ηρώ Δουμάνη, Γενική Διευθύντρια της Ομοσπονδίας Φορτηγών Αυτοκινητιστών Ελλάδας Οδικών Εμπορευματικών και Επιβατικών Μεταφορών (ΟΦΑΕ) τόνισε ότι οι οδικές μεταφορές εκπροσωπούν το 98% των εμπορευματικών μεταφορών της Ελλάδας. «Οι προβλέψεις είναι ότι το ποσοστό αυτό θα διευρυνθεί και άλλο. Ο κλάδος μας τα καταφέρνει αποτελεσματικά, αλλά υπάρχει συμφόρηση και ανάγκη για συνεργατικότητα μεταξύ των διαφορετικών τρόπων μεταφοράς. Στην Ελλάδα υπάρχει πολύς δρόμος για να λειτουργήσουν οι συνδυασμένες μεταφορές. Είμαστε αρκετά πίσω, αλλά με τον κατάλληλο οδικό χάρτη μπορούμε να προχωρήσουμε γρήγορα» σημείωσε η κα. Δουμάνη, ενώ είπε ότι στην Ελλάδα καταγράφεται ο υψηλότερος μέσος όρος ηλικίας φορτηγών οχημάτων σε όλη την Ευρώπη, καθώς και έλλειψη οδηγών βαρέων οχημάτων.
Η Διευθύντρια της ΟΦΑΕ υπογράμμισε, επίσης, ότι η ψηφιοποίηση μπορεί να βοηθήσει στη μείωση των χρόνων των διαδικασιών στις οδικές μεταφορές, ενώ είπε ότι μόλις πριν από λίγες ημέρες η Ελλάδα έγινε η 34η χώρα στον κόσμο, που κύρωσε το πρωτόκολλο του e-CMR για διέλευση φορτηγών με φορτωτικές σε ψηφιακή μορφή.
Μεγάλη η προοπτική ανάπτυξης των λιμανιών της Βόρειας Ελλάδας
Στην ανάπτυξη των ελληνικών περιφερειακών λιμένων αναφέρθηκε ο κ. Άγγελος Βλάχος, Διευθύνων Σύμβουλος του Οργανισμού Λιμένος Καβάλας (ΟΛΚ) υπογραμμίζοντας ότι το μεγάλο πρόβλημα στα ελληνικά λιμάνια είναι οι χρόνοι εξυπηρέτησης των πελατών. «Στα λιμάνια χρειάζονται επενδύσεις σε ανθρώπινους πόρους και σε υποδομές. Σε terminal και αποθηκευτικούς χώρους. Επίσης, στην τεχνολογική καινοτομία. Τα μεγάλα ελληνικά λιμάνια πλαγιοκοπούνται από ανταγωνιστικά γειτονικά λιμάνια» σημείωσε ο κ. Βλάχος και συμπλήρωσε ότι για τα λιμάνια της Βόρειας Ελλάδας υπάρχει πολύ μεγάλη προοπτική, καθώς θα αυξηθούν πολύ οι εμπορευματικές μεταφορές. Όσον αφορά στην ιδιωτικοποίηση του λιμανιού της Καβάλας δήλωσε ότι είναι θέμα χρόνου για να ολοκληρωθεί.
Εμπορεύματα με τον σιδηρόδρομο μέχρι τη Γερμανία
Ο κ. Dejan Nikolic, Διευθύνων Σύμβουλος της Σερβικής MBOX Terminals DOO, επεσήμανε ότι το MBOX είναι ένα intermodal terminal στη Σερβία με πλεονεκτική γεωγραφική θέση. «Έχουμε στρατηγικό πλεονέκτημα και προσπαθούμε να αναπτύξουμε τις συνδυασμένες μεταφορές με σύνδεση και με το λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Για την ελληνική αγορά η περίπτωση μας έχει ενδιαφέρον, καθώς ένας πελάτης από την Ελλάδα μπορεί να στείλει τα εμπορεύματα του στη Γερμανία μέσω του σιδηροδρόμου. Χρειάζονται περισσότερες συνδέσεις με τον σιδηρόδρομο για να αναπτυχθούν οι μεταφορές και με αυτό το μέσο» κατέληξε ο ίδιος.
Βρισκόμαστε στο σταυροδρόμι της επιλογής του καυσίμου που θα απαιτεί η ναυτιλία την επόμενη μέρα, σημείωσε ο κ. Στυλιανίδης και συμπλήρωσε πως πρέπει αυτήν την απάντηση να μας την δώσει η επιστήμη και η έρευνα. Επίσης, τόνισε πως για να γίνει αυτό πρέπει να προχωρήσουμε με την αντίστοιχη ενίσχυση με πόρους, γιατί αυτές θα καθορίσουν τις αποφάσεις για το καύσιμο. Όπως είπε, πρέπει να υπάρξει ένα μείγμα της ιδιωτικής και της δημόσιας χρηματοδότησης, αφού στο τέλος ο στόχος όλων μας είναι η μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος.
Ο Αντώνης Βενιέρης, Πρόεδρος της Διεθνούς Ναυτικής Ένωσης Ελλάδος, σημείωσε πως παρόλο που ακόμη και σήμερα το 90% της παγκόσμιας εμπορευματικής μεταφοράς γίνεται μέσω της ναυτιλίας, το ανάλογο αποτύπωμα των ρύπων, σύμφωνα με τους σχετικούς δείκτες, αγγίζει μόλις το 3%. Σύμφωνα με τον κ. Βενιέρη, θα πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί όλοι στην επίτευξη των στόχων της ΕΕ για την μέγιστη μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος, τους οποίους και καλώς θέτει, για το 2030, καθώς το θεσμικό – νομικό πλαίσιο δημιουργεί καταστάσεις που όχι μόνο δεν οδηγούν στην προστασία του περιβάλλοντος, αλλά μπορεί να γεννήσει προβλήματα ακόμη και στη λειτουργία του κλάδου, αλλά και των λιμένων. Χαρακτηριστικά τόνισε ο κ. Βενιέρης πως με τις ρυθμίσεις της ΕΕ θα χάνονται έσοδα, θέσεις εργασίας και εν κατακλείδι το περιβάλλον δεν θα είναι κερδισμένο στις περιπτώσεις που ένα πλοίο προερχόμενο πχ από την Ασία, κάνει απλώς μια στάση σε ένα λιμάνι γειτονικών χωρών, στις οποίες δεν ισχύουν οι ευρωπαϊκές οδηγίες.
Ο Διευθυντής Επικοινωνίας και Πολιτισμού στην TEU Shipping and Forwarding, Θεόδωρος Βαφειάδης σημείωσε πως στόχος όλων είναι η μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος της ναυτιλίας, ωστόσο είναι ένα ζήτημα που πρέπει να εξεταστεί πολυεπίπεδα. Όπως είπε, ακόμη δεν έχουν δοθεί απαντήσεις σε πολύ σημαντικά ζητήματα που αφορούν την παγκόσμια ναυτιλία. Σύμφωνα με τον κ. Βαφειάδη ακόμη δεν υπάρχουν ξεκάθαρες απαντήσεις στην χρήση του καυσίμου, της αλλαγής των καυστήρων, δηλ. των κινητήρων των πλοίων, αλλά και βέβαια στους χώρους αποθήκευσης αντίστοιχα των καυσίμων. Ο ίδιος επισήμανε πως πρέπει συνολικά να αντιμετωπιστεί το ζήτημα στις θαλάσσιες μεταφορές, φτιάχνοντας όμως την αλυσίδα στη ροή από τους τόπους παραγωγής των εμπορευμάτων, στη διακίνησή τους και τελικά στην υποδοχή τους στα λιμάνια.
Οι στρατηγικές ανάπτυξης, καθώς και το πλάνο εκσυγχρονισμού του σιδηροδρομικού δικτύου
Τον κρίσιμο ρόλο των λιμανιών στον σχεδιασμό των ευρωπαϊκών σιδηροδρομικών δικτύων, αλλά και την ανάγκη συνεργασίας της Πολιτείας με την αγορά για τον σχεδιασμό των σιδηροδρομικών διαδρομών τόνισαν οι ομιλητές του πρώτου διεθνούς συνεδρίου, Southeast Europe Connectivity Forum (SECF), το οποίο πραγματοποιείται από 31 Οκτωβρίου έως 1 Νοεμβρίου 2023 στη Θεσσαλονίκη, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, της Ελληνικής Εταιρείας Logistics και του Συνδέσμου Εξαγωγέων Ελλάδος.
Στην σχετική ενότητα, εξετάστηκαν διεξοδικά οι στρατηγικές ανάπτυξης, καθώς και το πλάνο εκσυγχρονισμού του σιδηροδρομικού δικτύου, ενώ συζητήθηκαν οι αλλαγές που φέρνουν στον σιδηροδρομικό χάρτη ο Corridor X και ο Orient-East Med Corridor, που αποτελούν διασύνδεση της Βόρειας, της Βαλτικής, της Μαύρης Θάλασσας και της Μεσογείου, γεγονός που επιτρέπει τη βέλτιστη αξιοποίηση των λιμένων.
Η Πρόεδρος της Ρυθμιστικής Αρχής Σιδηροδρόμων, Ιωάννα Τσιαπαρίκου, ανέφερε πως τα διευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών βρίσκονται στο επίκεντρο της πολιτικής της ΕΕ και στα αναθεωρημένα δίκτυα ο ρόλος των σιδηροδρόμων είναι ιδιαίτερα κρίσιμος. Για την Ελλάδα, όπως είπε, οι δύο διάδρομοι φέρνουν αλλαγές, που έχουν να κάνουν με τα σημαντικά έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη. «Η Ελλάδα ως χώρα – πύλη δεν είναι στρατηγική επιδίωξη, αλλά τείνει να γίνει πραγματικότητα», σημείωσε και αναφέρθηκε στα σιδηροδρομικά έργα Θεσσαλονίκη – Τοξότες, την αναβάθμιση της γραμμής Αλεξανδρούπολη – Ορμένιο και τη σύνδεση του 6ου Προβλήτα του Οργανισμού Λιμένος Θεσσαλονίκης.
Η κ. Τσιαπαρίκου παραδέχτηκε ότι οι ελληνικοί σιδηρόδρομοι διανύουν μία εξαιρετικά δύσκολη περίοδο μετά το τραγικό δυστύχημα των Τεμπών και την κακοκαιρία Daniel που κατέστρεψε και καινούργια τμήματα του δικτύου. Τόνισε όμως πως η βελτίωση του δικτύου είναι αναπτυξιακός μονόδρομος, οπότε πρέπει να προχωρήσει η σύνδεση με γειτονικές χώρες και με τα λιμάνια, η ενίσχυση των σιδηροδρόμων με προσωπικό, η συντήρηση τμημάτων του δικτύου και να αναβαθμιστεί το τροχαίο υλικό.
Η πρόεδρος της ΡΑΣ επεσήμανε ότι τους τελευταίους μήνες γίνεται μία σημαντική προσπάθεια για τη διαλειτουργικότητα και το τροχαίο υλικό, με στόχο την επίτευξη της συμβατότητας με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Παράλληλα, η Αρχή έχει τον κρίσιμο ρόλο να διαμορφώσει νέο τοπίο σε ένα σχεδόν μονοπωλιακό περιβάλλον, προσελκύοντας νέες επιχειρήσεις στον ελληνικό σιδηρόδρομο, όπου σήμερα υπάρχουν μόλις τέσσερις αδειοδοτημένες εταιρείες. Επίσης, εξέφρασε την εκτίμηση ότι το επόμενο διάστημα θα υπάρξει ρύθμιση, ώστε να αρθεί ο κατακερματισμός στη λήψη αποφάσεων και τόνισε πως πρέπει να υπάρξει συνολικός σχεδιασμός, στον οποίο θα προσδιορίζεται ποια γραμμή θα πρέπει να συνδεθεί με ποιο λιμάνι.
Από την πλευρά του, ο Χρήστος Διονέλης, Ειδικός Σύμβουλος Έργων Μεταφορών της «Σαμαράς & Συνεργάτες ΑΕ – Σύμβουλοι Μηχανικοί», ανέφερε πως μέχρι τώρα η Ελλάδα συνδέεται μέσω του διαδρόμου East Med, ο οποίος σπάει σε δύο κομμάτια. Το ένα τμήμα είναι ο διάδρομος των Δυτικών Βαλκανίων και το δεύτερο ο διάδρομος Βαλτικής – Μαύρης Θάλασσας και Αιγαίου, τον οποίο χαρακτήρισε εξαιρετικής σημασίας, καθώς δίνει τη δυνατότητα στην Ελλάδα να εκμεταλλευτεί ροές που ήταν ανεκμετάλλευτες. Ήδη, όπως είπε, σε συνεργασία με τη Βουλγαρία έχει γίνει προεργασία και νομική ανάλυση για προώθηση και εκμετάλλευση, όμως το κόστος ανέρχεται σε 5 δις ευρώ, ενώ ο χρονικός ορίζοντας υλοποίησης είναι τα δέκα χρόνια.
«Σε αυτό το έργο μπορούμε να πάρουμε ένα κομμάτι και να το προωθήσουμε κατά προτεραιότητα. Είναι το τμήμα Αλεξανδρούπολη – Μπουργκάς, το οποίο μπορεί να γίνει πολύ γρήγορα με πολύ μικρά κεφάλαια και να προσελκύσει μεγάλες ροές από την αγορά», τόνισε και πρόσθεσε πως αν μπορέσει να πάρει το 6% – 8% από τις ροές μέσω Δαρδανελίων θα είναι βιώσιμο. Ο κ. Διονέλης υπογράμμισε πως για τον νέο σχεδιασμό η Πολιτεία θα πρέπει να αρχίσει να συνεργάζεται με την αγορά, που είναι οι σιδηροδρομικές επιχειρήσεις, οι εταιρείες logistics και βέβαια τα λιμάνια. Στο ζήτημα της σιδηροδρομικής σύνδεσης των λιμανιών εστίασε και ο Παναγιώτης Χριστέλης, Διευθυντής Διοίκησης & Λειτουργίας, VTG Rail Logistics Hellas ΕΠΕ. «Η Ελλάδα σιδηροδρομικώς διαφέρει, γιατί δεν είναι χώρα τράνζιτ, είναι τερματική χώρα. Αυτό που θέλουμε είναι να τη μετατρέψουμε σε χώρα τράνζιτ κι αυτό θα γίνει με τα λιμάνια», τόνισε. Ειδική αναφορά έκανε για τα λιμάνια της Ηγουμενίτσας και της Πάτρας, για τα οποία είπε πως πρέπει να υπάρχει ενεργό σιδηροδρομικό δίκτυο. Άλλωστε, όπως σημείωσε, υπάρχει ανάγκη να αναπτυχθεί το σιδηροδρομικό δίκτυο όχι μόνο από Βορρά προς Νότο, αλλά και από Ανατολή προς Δύση.
Ο κ. Χριστέλης επεσήμανε πως ο σιδηρόδρομος είναι το καθαρότερο μέσο μαζικής μεταφοράς και μπορεί να συμβάλει στη μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος, ενώ τόνισε πως δεν λειτουργεί ανταγωνιστικά αλλά συμπληρωματικά με τα υπόλοιπα μέσα μεταφοράς
Η ψηφιοποίηση, η εμπιστοσύνη και η ασφάλεια των δεδομένων περνούν μέσα από τα λιμάνια και την περιφερειακή συνεργασία
Τα συστήματα διαχείρισης στη λιμενική κοινότητα και η ψηφιοποίηση των δεδομένων που αφορούν στη μεταφορά των προϊόντων μέσω των λιμανιών μπορούν να δείξουν τον δρόμο για την επόμενη μέρα στην περιφερειακή συνεργασία και τη συνδεσιμότητα. Σε αυτό συνέκλιναν οι συμμετέχοντες στην αντίστοιχη θεματική ενότητα στις εργασίες του πρώτου διεθνούς συνεδρίου, Southeast Europe Connectivity Forum (SECF), το οποίο πραγματοποιείται στο ξενοδοχείο Makedonia Palace στη Θεσσαλονίκη σήμερα και αύριο, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, της Ελληνικής Εταιρείας Logistics και του Συνδέσμου Εξαγωγέων.
Ο Γενικός Διευθυντής και εκτελών χρέη Διοικητή, της Δημόσιας Αρχής Λιμένων Ιωάννης Γιαννάκος αναφέρθηκε στον ειδικό ρόλο που διαδραματίζει η Αρχή για την «εύρυθμη λειτουργία των κανόνων της αγοράς, των παικτών δηλ. των επιχειρήσεων και τα λιμάνια είναι επιχειρήσεις και τις σχέσεις τους με το Δημόσιο». Σύμφωνα με τον επικεφαλής της ΔΑΛ η σημαντικότερη παράμετρος που αφορά την ανάπτυξη της ψηφιοποίησης είναι «η εμπιστοσύνη. Αυτή πρέπει αμοιβαία να επιδείξουν όλες οι πλευρές». Ο κ. Γιαννάκος τόνισε πως η ενίσχυση του ρόλου της ψηφιοποίησης «περνά από μέσα από τα συστήματα της διαχείρισης δεδομένων κι αυτά πρέπει να συνοδεύονται από την αρχή της «εμπιστευσιμότητας». Ο ίδιος υπογράμμισε πως το θέμα της ανάπτυξης της χρήσης της τεχνολογίας έχει ενταχθεί στο έργο του ψηφιακού μετασχηματισμού που το Υπουργείο Ναυτιλίας προχωρά και ανάμεσα στα άλλα, αφορά και την διαχείριση δεδομένων μέσα και από τον επίσημο εθνικό μας διαδικτυακό τόπο, το gov.gr, παρέχοντας ακόμη μεγαλύτερη ασφάλεια.
Την ανάγκη της περαιτέρω ενίσχυσης της ψηφιοποίησης σε όλα τα λιμάνια της χώρας, επισήμανε ο Βασίλειος Μάμαλης, Εκτελεστικός Διευθυντής της Ένωσης Λιμένων Ελλάδος. «Στα μεγάλα λιμάνια της χώρας βλέπουμε πως η ψηφιακή εποχή έχει προχωρήσει σημαντικά, αλλά το ίδιο πρέπει να γίνει και στα υπόλοιπα δημόσια μικρότερα λιμάνια», υπογράμμισε ο επικεφαλής της ΕΛΙΜΕ. Ο ίδιος παράλληλα τόνισε ότι η χώρα μας έχει γενικώς μείνει πίσω σε ό,τι αφορά το ψηφιακό περιβάλλον και των big data, κι αυτό πρέπει άμεσα να το δούμε.
Χαρακτηριστική ήταν η αναφορά του Γενικού Διευθυντή του Ανατολικού Λιμένα του Πορτ Σάιντ της Αιγύπτου, Aly Assem Ibrahim, όταν θύμισε το πρόβλημα που αντιμετώπισε το εν λόγω λιμάνι το 2021, όταν ένα πλοίο ακινητοποιήθηκε κι όλοι, όπως είπε «μετρούσαν τα δευτερόλεπτα», και τη σημασία που έχει για την οικονομία στις μεταφορές. Μάλιστα τόνισε πως εκείνες τις μέρες μπήκε μέσα στις συζητήσεις και το θέμα της κυβερνοασφάλειας και γι΄ αυτό το λόγο το Πόρτ Σάιντ προχώρησε σε ένα τέτοιο σχέδιο ασφάλειας των δεδομένων, συνολικού κόστους περίπου 300 εκατ. δολαρίων. Ο ίδιος ανέφερε πως η Θεσσαλονίκη είναι η πύλη για τη ΝΑ Ευρώπη κι είναι πολύ σημαντικό να ενισχυθούν οι περιφερειακές συνεργασίες και η συνδεσιμότητα, αφού το θέμα του κόστους έχει πολύ μεγάλη σημασία.
Ο Νικόλαος Λιάπης, Μέλος του ΔΣ της Ένωσης Εφοπλιστών Ναυτιλίας Μικρών Αποστάσεων υπογράμμισε πως έχει ιδιαίτερη σημασία για τον κλάδο η επίτευξη των στόχων της ψηφιοποίησης και της απανθρακοποίησης, αφού το γενικότερο εγχείρημα είναι και δύσκολο και βέβαια εξαιρετικά δαπανηρό. Σύμφωνα με τον ίδιο, είναι σίγουρο πως η ψηφιοποίηση θα περιορίσει τα κόστη μεταφοράς και αναμονής των πλοίων που στη συνέχεια αυτό θα συμβάλλει και στην απανθρακοποίηση.
Ο Tom Schouten, Διευθυντής Πωλήσεων και Επιχειρηματικής Ανάπτυξης των Ολλανδικών Λιμένων είπε πως το σημαντικότερο χαρακτηριστικό που διέπει την ανάπτυξη της ψηφιοποίησης είναι η εμπιστοσύνη. Στην Ολλανδία, όπως είπε, τα δεδομένα διακινούνται με ασφάλεια και έχουν κοινό παρονομαστή, πάντα την αμοιβαία εμπιστοσύνη όλων των εμπλεκόμενων μερών.
Η ψηφιοποίηση και η απλούστευση των τελωνειακών διαδικασιών οδηγούν σε ανάπτυξη των Ελευθέρων Ζωνών, των λιμανιών και σε άνθηση του διεθνούς εμπορίου
Η ανάπτυξη μέσα στις “Ελεύθερες Ζώνες” των λιμανιών με ψηφιοποίηση των διαδικασιών, ασφάλεια και προστασία του περιβάλλοντος, προκειμένου να ενισχυθούν οι εξαγωγές και το διεθνές εμπόριο απασχόλησε συζήτηση στο πλαίσιο του διεθνούς συνεδρίου Southeast Europe Connectivity Forum (SECF), το οποίο πραγματοποιείται από 31 Οκτωβρίου έως 1 Νοεμβρίου 2023 στη Θεσσαλονίκη υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, της Ελληνικής Εταιρείας Logistics και του Συνδέσμου Εξαγωγέων Ελλάδος.
Τη μεγάλη σημασία και βαρύτητα του λιμανιού της Θεσσαλονίκης για τις εξαγωγές επισήμανε ο Πρόεδρος του Συνδέσμου Εξαγωγέων (ΣΕΒΕ), CEO, DIOPAS SA κ. Συμεών Διαμαντίδης, που τόνισε ότι ο Σύνδεσμος εκπροσωπεί 800 επιχειρήσεις. Αναφερόμενος στις εξαγωγικές επιδόσεις της χώρας σημείωσε ότι κάθε 4 μονάδες αύξησης των εξαγωγών προκαλούν 1% αύξηση του ΑΕΠ.
«Από το 2009 οι εξαγωγές έχουν τριπλασιαστεί εν μέσω κρίσης, πανδημίας και πολέμων. Στόχος είναι μέσα στα επόμενα 4 χρόνια να φτάσουν τα 120 δισ. Ευρώ οι εξαγωγές προϊόντων και υπηρεσιών» πρόσθεσε ο κ. Διαμαντίδης, ενώ υπογράμμισε ότι τα τελευταία χρόνια έχουν βελτιωθεί όλες οι υπηρεσίες του λιμανιού της Θεσσαλονίκης και με την προώθηση της κατασκευής του 6ου προβλήτα, η Θεσσαλονίκη θα αναβαθμίσει περαιτέρω το λιμενικό ρόλο της.
Προχωρά το έργο δημιουργίας Logistics-Center στο Στρατόπεδο Γκόνου
Ο Πρόεδρος του ΣΕΒΕ αναφερόμενος στο Logistics-Center στο Στρατόπεδο Γκόνου της Θεσσαλονίκης σημείωσε ότι οι σχετικές διαδικασίες έχουν προχωρήσει και το 2024 θα βγει στον «αέρα» ο διαγωνισμός για την κατασκευή του. Μάλιστα ο κ. Διαμαντίδης τόνισε με έμφαση πως η Θεσσαλονίκη μετατρέπεται σε Logistics-Hub, καθώς εκτός από το Στρατόπεδο Γκόνου υλοποιούνται και ιδιωτικές επενδύσεις logistics.
Στο κομμάτι των σιδηροδρομικών μεταφορών, κατά τον κ. Διαμαντίδη, «έχουμε μείνει πίσω», ενώ ο ίδιος προέβλεψε ότι το 2024-2025 θα καταγραφεί μεγάλη ανάπτυξη στη Θεσσαλονίκη.
Η ιδιωτικοποίηση των λιμένων αναπτύσσει και τις Ελεύθερες Ζώνες
Από την πλευρά του ο κ. Νίκος Μαυρίκος, Πρόεδρος του Πανελλήνιου Συλλόγου Εφοδιαστών Πλοίων και Εξαγωγέων περιέγραψε το καθεστώς λειτουργίας των ελευθέρων ζωνών τονίζοντας μεταξύ άλλων ότι οι εφοδιασμοί των πλοίων έχουν άμεση σχέση με το διεθνές εμπόριο και εξασφαλίζουν ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα και της απασχόλησης. «Η αύξηση των εσόδων επιτυγχάνεται με το διεθνές εμπόριο» επεσήμανε ο κ. Μαυρίκος, ο οποίος στάθηκε ιδιαίτερα στις ιδιωτικοποιήσεις των ελληνικών λιμανιών, που πλέον υπό συνετή διαχείριση, αναπτύσσονται.
Για τις μελλοντικές προκλήσεις στο πεδίο των ελευθέρων ζωνών αναφέρθηκε κυρίως στα ζητήματα του κεντρικού τελωνισμού, της ψηφιοποίησης των λιμένων, της διαλειτουργικότητας και της διασύνδεσης με τον σιδηρόδρομο, ενώ καταλήγοντας σημείωσε πως η Ελλάδα έχει καλή γεωγραφική θέση, αλλά δεν την εκμεταλλευόμαστε επαρκώς.
Η ψηφιοποίηση ισοδυναμεί με ανάπτυξη στις Ελεύθερες Ζώνες
Σε ζητήματα τελωνειακής νομοθεσίας με το βλέμμα στο μέλλον και στην ανάπτυξη των λιμένων, των εξαγωγών και του εμπορίου αναφέρθηκε ο κ. Δημήτρης Ντουντουνάκης, Προϊστάμενος του Τμήματος Ειδικών Διαδικασιών της Διεύθυνσης Δασμολογικών Θεμάτων, Ειδικών Καθεστώτων και Απαλλαγών από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων.
«Η ενωσιακή νομοθεσία προβλέπει ειδικές διατάξεις για τις ελεύθερες ζώνες. Παράλληλα ο σχετικός ενωσιακός κώδικας μιλάει και για την ψηφιακή ανταλλαγή δεδομένων. Στην τελωνειακή υπηρεσία δημιουργήσαμε ένα εργαλείο ανάπτυξης για όλες τις ελεύθερες ζώνες της χώρας. Η διαδικασία ψηφιοποίησης έχει δημιουργήσει ένα καθαρά ηλεκτρονικό περιβάλλον τελωνείων. Οι Ελεύθερες Ζώνες μπορούν να φιλοξενούν το υγιές εμπόριο και την υγιής επιχειρηματικότητα και στο πλαίσιο αυτό έχουμε υιοθετήσει τις καλύτερες πρακτικές από το διεθνές εμπόριο» υπογράμμισε ο κ. Ντουντουνάκης και περιγράφοντας περαιτέρω το πλαίσιο λειτουργίας των Ελεύθερων Ζωνών στην Ελλάδα είπε πως έχει προωθηθεί η ψηφιοποίηση με αποτέλεσμα να μειώνονται οι χρόνοι των τελωνειακών διαδικασιών με ασφάλεια, απλούστευση και ελέγχους.
Η Θεσσαλονίκη συγκεντρώνει όλα τα ατού για την περιφερειακή συνεργασία και τη συνδεσιμότητα στην ΝΑ Ευρώπη
Όλα τα προαπαιτούμενα χαρακτηριστικά για την περαιτέρω ανάπτυξης της περιφερειακής συνεργασίας με άξονα την συνδεσιμότητα έχει η χώρα μας, αλλά ειδικότερα η Θεσσαλονίκη για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, που εκτός της οικονομικής στόχευσης έχει ιδιαζουσα σημασία για την γεωστρατηγική διάσταση, ιδιαίτερα στις μέρες. Αυτή είναι και η πρώτη κοινή διαπίστωση των τριών ομιλητών που άνοιξαν τις εργασίες του πρώτου διεθνούς συνεδρίου, Southeast Europe Connectivity Forum (SECF), το οποίο πραγματοποιείται από 31 Οκτωβρίου έως 1 Νοεμβρίου 2023 στη Θεσσαλονίκη υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, του Υπουργείου Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, της Ελληνικής Εταιρείας Logistics και του Συνδέσμου Εξαγωγέων Ελλάδος.
Ανοίγοντας επίσημα το συνέδριο ο Αθανάσιος Λιάγκος Εκτελεστικός Πρόεδρος της ΟΛΘ ΑΕ επισήμανε τη σημασία που έχει να αναπτύξουμε τη συνδεσιμότητα των δικτύων, με τους κατάλληλους δρόμους, την αντίστοιχη ανάπτυξη και διασύνδεση των σιδηροδρόμων, αφού όπως τόνισε «το να έχουμε όγκους με κοντέινερ στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης, αλλά το μην μπορούμε εύκολα να τους στείλουμε σε άλλες χώρες είναι ένα ζήτημα που πρέπει όλοι να μαζί να εντείνουμε τις προσπάθειες για την επίλυση των όποιων δυσκολιών».
Επιπρόσθετα αναφερόμενος στο Southeast Europe Connectivity Forum τόνισε πως πρόκειται για «ένα πραγματικά ξεχωριστό συνέδριο που διοργανώνεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα και εστιάζει στις προοπτικές της Νοτιοανατολικής Ευρώπης σε παγκόσμιο επίπεδο και στην κρισιμότητα της ενίσχυσης της διασύνδεσης μεταξύ των χωρών της ευρύτερης περιοχής». Σύμφωνα με τον ίδιο, «στην ΟΛΘ Α.Ε. είναι ιδιαίτερη χαρά μας που αποτελούμε στρατηγικό εταίρο του συνεδρίου, στο επίκεντρο του οποίου βρίσκεται ο ρόλος της Ελλάδας – και ιδιαίτερα της Θεσσαλονίκης – ως πύλη ανάπτυξης και κόμβος μεταφορών για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Άλλωστε, διαχρονικά τα λιμάνια διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ελληνική οικονομία, καθώς αποτελούν βασικές πύλες για τις διεθνείς εμπορικές σχέσεις της χώρας. Σε αυτήν τη βάση, ο διεθνής προσανατολισμός της ΟΛΘ Α.Ε. εστιάζει στην αξιοποίηση της στρατηγικής θέσης και την ενίσχυση της συνδεσιμότητας του Λιμένα Θεσσαλονίκης με τις χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης».
Ο Εκτελεστικός Πρόεδρος της ΟΛΘ αναφέρθηκε όπως είπε «στην προσήλωση στην εκτέλεση όχι μόνο των Υποχρεωτικών Επενδύσεων, αλλά και πρόσθετων πέραν αυτών, συνολικού ύψους € 67.610 εκατ. Από το Μάρτιο του 2018, ημερομηνία της ιδιωτικοποίησης του λιμένα της Θεσσαλονίκης, έως σήμερα:
Ο κύκλος εργασιών του ομίλου αυξήθηκε κατά 52%.
Το τίμημα παραχώρησης πολλαπλασιάστηκε 2,6 φορές.
Η δύναμη του προσωπικού ανέρχεται σε 488 εργαζόμενους, ενώ ο αριθμός του προσωπικού αυξήθηκε κατά 47,43%.
Κατά τη διάρκεια αυτών των ετών έχουμε προβεί σε 347 νέες προσλήψεις εργαζομένων για την κάλυψη νέων θέσεων εργασίας, αλλά και όσων συνταξιοδοτήθηκαν και έχουμε εκπαιδεύσει μέχρι σήμερα 142 ασκούμενους.
Τόνισε επίσης πως «για το 2023 αναμένουμε αύξηση στις αφίξεις κρουαζιερόπλοιων σε σχέση με το 2022, με επιβεβαιωμένες αφίξεις να αριθμούν 69 από 14 διαφορετικές εταιρείες και 20 διαφορετικά κρουαζιερόπλοια, από τα οποία το 50% θα είναι αφίξεις homeporting. Το 2023 εγκαινιάζουμε το νέο Επιβατικό Σταθμό, τον Ιανουάριο του 2022 υπογράψαμε Σύμφωνο Συνεργασίας με την Οικονομική Ζώνη της Διώρυγας του Σουέζ (SCZone) με σκοπό την ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου, τον Ιούλιο του 2023 υπογράψαμε συνεργασία με την Ashdod Port Company Ltd., την εταιρεία διαχείρισης του λιμένα του Ashdod, στο Ισραήλ. Καθίσταται λοιπόν σαφές ότι επιδίωξή μας είναι να καθιερώσουμε τον Λιμένα Θεσσαλονίκης ως ένα smart port, που ενσωματώνει πλήρως τα κριτήρια ESG στις δραστηριότητές του και να συμβάλλουμε ενεργά στην εξέλιξη της ελληνικής λιμενικής βιομηχανίας και τη δημιουργία σημαντικής προστιθέμενης αξίας για την οικονομία και την κοινωνία».
Ο κ. Λιάγκος σημείωσε ότι «με το βλέμμα στο μέλλον της συνδεσιμότητας του Λιμένα Θεσσαλονίκης, προωθούμε το έργο της επέκτασης της Προβλήτας 6, με στόχο την ουσιαστική αναβάθμιση του ρόλου της στην εξωστρέφεια της χώρας, παρέχοντας τη δυνατότητα απευθείας εξυπηρέτησης πλοίων εμπορευματοκιβωτίων κύριων γραμμών χωρητικότητας έως 24.000 TEU, αυξάνοντας τη χωρητικότητά του και οδηγώντας σε ανάλογη αύξηση της εμπορικής του δραστηριότητας».
«Η Θεσσαλονίκη αποτελεί διαχρονικά πόλο οικονομικής και εμπορικής δραστηριότητας για την Ελλάδα και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Κόμβο ανάπτυξης και συνδεσιμότητας στην περιοχή των Βαλκανίων. Γέφυρα φιλίας, συνεννόησης και συνεργασίας των λαών. Εύλογα λοιπόν πραγματοποιείται εδώ το πρώτο Southeast Connectivity Forum που ξεκινά σήμερα, παρουσία σημαντικών επιχειρήσεων του κλάδου των μεταφορών και των υποδομών από την εγχώρια και διεθνή αγορά», τόνισε ο Χρήστος Τσαλικίδης, Υπεύθυνος Τύπου και Επικοινωνίας του Υπουργείου Εσωτερικών (Τομέας Μακεδονίας -Θράκης) μεταφέροντας τον χαιρετισμό του αρμόδιου Υφυπουργού Στάθη Κωνσταντινίδη.
Επίσης σημείωσε πως «γίνεται, σαφές ότι η βελτίωση της συνδεσιμότητας στα δίκτυα μεταφορών επιφέρει οικονομικά και γεωπολιτικά οφέλη για όλες τις χώρες της περιοχής. Η Ελλάδα, μέσω της Θεσσαλονίκης και κατ’ επέκταση της Μακεδονίας και της Θράκης, ανοίγει νέους εμπορευματικούς δρόμους που συνδέουν κοινωνίες και οικονομίες. Αναβαθμίζει την εφοδιαστική αλυσίδα της ευρύτερης περιοχής στην οποία δραστηριοποιείται και γίνεται εμπορευματικό σημείο αναφοράς παγκόσμιας ακτινοβολίας. Διευρύνει το εξαγωγικό επιχειρείν και συμβάλλει καθοριστικά στην οικονομική ανάπτυξη της πόλης. Γι’ αυτό, εάν ήθελα να βάλω έναν τίτλο στον χαιρετισμό μου, θα επέλεγα: “Δύναμή μας η συνεργασία”.»
Ο Γιάννης Θωμάτος, Managing Partner της Tsomokos Communications υπογράμμισε τη μεγάλη σημασία που έχει συνολικά η περιφερειακή συνεργασία και κατ΄ επέκταση η συνδεσιμότητα που μπορούν να συμβάλλουν στην ανάπτυξη της ευρύτερης περιοχής. Όπως είπε, η Θεσσαλονίκης εξ ορισμού αποτελεί τον πυλώνα για τα παραπάνω και φυσικά γι΄ αυτό εξάλλου επιλέχθηκε για την πραγματοποίηση του πρώτου διεθνούς συνεδρίου. Σύμφωνα με τον ίδιο «ευελπιστούμε να γίνει θεσμός».
Ο κ. Θωμάτος επισήμανε πως όλα αυτά που συζητάμε σήμερα εδώ στη Θεσσαλονίκη, «αποκτούν εκτός της οικονομικής ανάπτυξης, ιδιαίτερη σημασία, για την ευρύτερη περιοχή, ειδικά σε ότι αφορά την γεωστρατηγική διάσταση, μετά και τα γεγονότα στην Ουκρανία, την κλιματική αλλαγή, που πλέον όλοι συζητάμε κι αναζητούμε λύσεις». Σύμφωνα με τον κ. Θωμάτο η επιλογή της Θεσσαλονίκης μόνο τυχαία δεν μπορεί να θεωρηθεί, αφού εκτός της στρατηγική γεωγραφικής της θέσης, παρέχει τη δυνατότητα ανάπτυξη των υποδομών για να προχωρήσουν να αναπτύξουν περισσότερο την περιφερειακή συνεργασία και κατ’ επέκταση την συνδεσιμότητα».
